fav

Platform Essencia​

Uçucu Yağlar, Koronavirüs

12 Mart 2020

Koronavirüsler, geçtiğimiz yıllarda (SARS-CoV) ve (MERS-CoV) salgınlarına neden olan ve 2019 yılı sonunda ise Çin’in Wuhan şehrinde ilk kez tespit edilen yeni bir tür olan (COVID-19) ile gündeme gelen virüs ailesidir1. Enfeksiyon belirtileri arasında ateş, öksürük, nefes darlığı ve solunum güçlüğü bulunmaktadır. Daha ciddi vakalarda enfeksiyon; pnömoniye, ciddi akut solunum sendromuna ve böbrek yetmezliğine sebep olabilmekte ve ölümle sonuçlanan vakalar ile endişe uyandırmaktadır2.

Kedilere özgü bir koronavirüsün mutasyona uğrayarak insanlara bulaşması sonucu 2002-2003 yıllarında SARS-CoV salgını yaşandı. Benzer şekilde 2012’de Suudi Arabistan’da develeri enfekte eden bir koronavirüs, insanlarda bulaşıcı hale gelip MERS-CoV salgınına yol açtı. Wuhan’da açığa çıkan COVID-19’un orijinal kaynağı henüz keşfedilememiştir ancak araştırmacılar yiyecek amacıyla hayvan pazarında satılan yarasalardan bulaştığını tahmin etmektedir3.

Tüm solunum yolu virüslerinde olduğu gibi, virüsün bulaşmasını engellemek amacıyla alınabilecek birçok basit ve pratik önlem vardır4.

  • Hasta olan insanlarla yakın temastan kaçınmak
  • Kalabalık ortamlarda kapı kolları, asansör düğmeleri vb yerler ile temastan kaçınmak
  • Sık dokunan nesneleri ve yüzeyleri temizlemek ve dezenfekte etmek
  • Kalabalık ortamlarda bulunduktan sonra elleri 20 saniye süreyle yıkamak ve en az %60 alkol içeren bir dezenfektan kullanmak
  • Göz, burun ve ağız gibi virüsün vücuda girebileceği mukoza içeren bölgelerimize temiz olmayan ellerle dokunmaktan kaçınmak

Bağışıklığımızı nasıl güçlendiririz?

Virüsün vücuda bulaşması durumunda ise bağışıklık sistemimizin güçlü olması bulaşan virüsün etkisinden kaçınmanın en etkili yöntemlerinden biridir. Bağışıklık sistemi insan vücudunu hastalığa neden olan mikroorganizmalara karşı savunma fonksiyonunu yerine getirir. Bağışıklık sisteminizi doğal olarak güçlü ve sağlıklı tutmak için atabileceğiniz en iyi adım sağlıklı bir yaşam tarzı seçmektir5. Araştırmacılar diyet, egzersiz, yaş, psikolojik stres ve diğer faktörlerin bağışıklık tepkisi üzerinde etkili olduğunu belirtmektedir. Sağlıklı bağışıklık sisteminin fonksiyonu için iyi ve düzenli beslenmeye ihtiyacı vardır. Yetersiz ve sağlıksız beslenen insanların bulaşıcı hastalıklara karşı daha savunmasız oldukları bilinmektedir. Güçlü bağışıklık için meyve ve sebzelerce zengin bir diyet tercih edilmelidir. Buna ek olarak, sigaradan uzak durulmalı ve düzenli egzersiz yapılmalıdır. Ayrıca yeterli uyku alımı da bağışıklık sistemi için oldukça önemlidir. Çeşitli hastalıkların stresin etkileri ile bağlantılı olduğunun keşfedilmesiyle birlikte modern tıp, zihin ve beden arasındaki yakın ilişkiyi takdir etmeye başlamıştır. Dolayısıyla mindfulness, meditasyon, enerji çalışmaları ve gibi farkındalık farkındalık ve içe dönüş yöntemleriyle stresinizi minimum düzeyde tutarak bağışıklık sisteminizi güçlendirebilirsiniz.

viral-enfeksiyon

Viral Enfeksiyon

Virüsler basit organizmalar olup, genetik materyalden (DNA veya RNA) ve kapsid adı verilen bir protein kaplamasından oluşmaktadır. Bazı virüs türlerinde kapsidin dışında fosfolipit ve glikoproteinlerden oluşan bir zarf bulunmaktadır. Virüsler bir konak hücreyi işgal etmeden çoğalamazlar veya yayılamazlar. Virüs, konak hücre yani tipik olarak burun, boğaz ve akciğerlerdeki epitel hücreleri ile karşılaştığında bu hücrelerin zarında bulunan reseptörlere bağlanarak hücreye girer. Hücreye girdikten sonra ise kaplamasını açar ve hücrenin mekanizmalarını kullanarak çoğalmaya başlar. Antiviral ilaçlar, bahsettiğimiz viral yaşam döngüsünün farklı basamaklarını hedef alırlar. İnfluenza için örnek verecek olursak; Amantadin ve Rimantadin viral döngüde erken aşamaları hedeflerken Oseltamivir (Tamiflu®), Peramivir (Rapivab®) ve Zanamivir (Relenza®) ise geç aşamaları ve virüsün yayılmasının engellenmesini hedefler6. Virüslerin mutasyon yoluyla mevcut ilaçlara karşı bağışıklık kazanarak rezistans gösterme yeteneği, halihazırda ilacı bulunan hastalıklar için dahi sürekli olarak yeni ilaçlar geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Virüslerin yaşam döngüsünde birden fazla basamağı hedefleyen tedavilerin geliştirilmesi, klinik komplikasyonlarla savaşmanın ve hastalığın yayılmasını önlemenin en etkili yolu olacaktır. Tek molekülden oluşan standart ilaçlardan farklı olarak çok sayıda molekülden oluşan karmaşık bir yapıya sahip uçucu yağlara karşı bağışıklık kazanılması olasılığının düşük olduğu değerlendirilmektedir7.

Uçucu yağların antiviral etkinliğini araştıran çalışmaların çoğu klinik olarak anlamlı HSV-1 ve influenza A gibi zarflı virüslere yönelik olarak yapılmış olup, NoV gibi zarf içermeyen virüsler kullanılarak yapılan çalışmaların sayısı oldukça azdır. Yapılan çalışmalarda uçucu yağların zarflı virüslere karşı etkisinin daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Bu sonuçtan yola çıkarak uçucu yağların etki mekanizmasının adsorpsiyon ve hücre tutunmasında aktif rol oynayan viral zarfın yapısının bozulmasıyla ilişkili olduğu düşünülmüştür. Öte yandan uçucu yağların, antiviral ilaç olarak yaygın şekilde kullanılan acyclovire karşı bağışıklık kazanarak rezistans gösteren zarflı virüsler üzerinde etkili sonuçlar gösterdiği bulunmuştur. Bu bulgudan yola çıkıldığında viral replikasyonda görev yapan DNA polimeraz enzimi ile etkileşerek virüs replikasyonunu inhibe eden acyclovir ve uçucu yağların etki mekanizmasının farklı olması gerektiği ortadadır8. Uçucu yağların antiviral etkisini ve bu etkinin mekanizmasını inceleyen bir çalışmada anason (Pimpinella anisum), çördük (Hyssopus officinalis), kekik (T. vulgaris), cüce çamı (Pinus mugo), narenciye (Citrus limon), manuka (Leptospermum scoparium), zencefil (Zingiber officinale), papatya (Matricaria recutita) ve sandal (Santalum album) uçucu yağlarının HSV-1 ve HSV-2’ye karşı etkinliği in vitro olarak araştırılmıştır9. Bu çalışmada etki mekanizmasını belirlemek amacıyla uçucu yağlar konakçı hücreye ve virüse viral enfeksiyon oluşumunun farklı aşamalarında ayrı ayrı uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar uçucu yağların, zarflı virüsü serbest haldeyken, yani hücre içine henüz girmemişken, inaktive ettiğini ortaya koymuştur. Uçucu yağlardan izole edilen bileşenlerle yapılan bir çalışma da benzer sonuçlar vermiştir10. Eski tarihli bir başka çalışmada ise HSV-1’e ait zarfın yapısının kekik (O. vulgare) ve karanfil (S. aromaticum) uçucu yağları uygulandıktan sonra bozulduğunun elektron mikroskobu ile gösterilmesi de yukarıdaki çalışmalardan elde edilen bulgularla örtüşmektedir11. Uçucu yağlar tarafından gösterilen virüsidal etki ile doğrudan virüs inaktivasyonunun, viral zarfın yapısının lipofilik uçucu yağ molekülleri tarfından bozulmasından kaynaklanabileceğini düşündürmektedir, ancak bu etkinin kesin mekanizması hala tam olarak anlaşılamamıştır.

Mevcut durumda uçucu yağların COVID-19’a karşı etkisini araştırmış olan bir akademik veya klinik çalışma bulunmamaktadır. Bu yazıda sadece koronavirüse benzer şekilde bir zarfa sahip ve üst solunum yollarına etki eden influenza virüsüne karşı etkinliği literatürde in vitro olarak gösterilmiş uçucu yağları sizlerle paylaşıyoruz. Ancak bir virüste etkili olan bir uçucu yağ diğerinde hiç etkili olmayabilir ve etkinlik gösterip göstermeyeceği sorusunun cevabı ancak kapsamlı bir akademik çalışma ile elde edilebilir. Öte yandan in vitro testler laboratuar ortamında hücrelerle yapıldığı için istenen etkinliği gösteren bir protokol, kliniğe transfer edildiğinde insanlar üzerinde elde edilen klinik sonuçlarda aynı etkiyi göstermeyebilir, yani in vitro sonuçlar ile in vivo ve klinik sonuçlar her zaman örtüşmeyebilir. Uçucu yağlardan COVID-19’u önlemek veya tedavi etmek amacıyla faydalanılabileceğini gösteren bir çalışma olmasa da diğer alanlardaki çalışmalar ışığında COVID19’un sebep olabileceği çeşitli semptomların giderilmesi ve psikolojik olarak iyi hisstme amacıyla faydalanılabilir12. Ancak bu uygulamalar bir sağlık profesyonelinin gözetiminde gerçekleştirilmelidir.

Uçucu yağlar, dünyanın birçok bölgesinde viral kaynaklı solunum yolu semptomlarının giderilmesinde geleneksel tıp kapsamında uzun yıllardır kullanılmaktadır13,14. Son yıllarda uçucu yağların antiviral özelliklerini inceleyen yayınların artmasıyla birlikte, influenza, SARS, MERS gibi üst solunum yolunu etkileyen virüslerin etki mekanizmaları açığa çıkarılmakta ve kanıta dayalı uygulamaların önü açılmaktadır15. Vimalanathan et al. tarafından yapılan ve aşağıda sonuçları grafik olarak verilen in vitro çalışmada, okaliptüs (Eucalyptus globulus) ve bergamot (Citrus bergamia) uçucu yağlarının buharının 10 dakika; tarçın (Cinnamomum zeylanicum), limonotu (Cymbopogon flexuosus), lavanta (Lavandula officinalis) ve ıtır (Pelargonium graveolens) uçucu yağlarının buharının ise 30 dakika içerisinde influenza (H1N1) virüsüne karşıçok güçlü antiviral etki gösterdiği saptanmıştır16 (Figür 1).

Antiviral Uçucu Yağlar
Figür 1: Uçucu yağ buharı ile temas süresi ve antiviral etki

Başka bir in vitro çalışmada ise tarçın (Cinnamomum zeylanicum), karanfil (Syzygium aromaticum), tatlı portakal (Citrus sinensis), okaliptus (Eucalyptus globulus) ve biberiye (Rosmarinus officinalis) içeren bir uçucu yağ karışımının hücreler için toksik olmayan dozlarda H1N1 virüsüne ait protein üretimini inhibe ettiği gösterilmiştir17. Tarçın (Cinnamomum zeylanicum), okaliptüs (Eucalyptus globulus), biberiye (Rosmarinus officinalis) ve havuç tohumu (Daucus carota) uçucu yağlarının ketencik (Camelina sativa) sabit yağı içerisinde hazırlanan karışımının 60 dakikalık in vitro temas süresi sonunda influenza (H1N1) ve herpes simplex (HSV1) virüslerinde %99’dan fazla bir azalmaya sebep olduğu gözlemlenmiştir18. Aerosol haline getirilmiş okaliptüs (Eucalyptus globulus) veya çay ağacı (Melaleuca alternifolia) uçucu yağlarının 15 saniye boyunca diffüze edilmesinin 15 dakika içerisinde havadaki influenza (H11N9) parçacıklarını inaktive ettiği gösterilmiştir19,20 (Figür 2).

Figür 2: Difüze edilen (a) çay ağacı uçucu yağı ve (b) ökaliptus uçucu yağı aerosollerinin antiviral etkisi

Mevcut durumda uçucu yağların COVID-19’a karşı etkisini araştırmış olan bir akademik veya klinik çalışma bulunmadığı için COVID-19  için kanıta dayalı herhangi bir formülasyon vermemiz mümkün değil. Bu gerçek doğrultusunda COVID-19 için etkili olacağı gibi bir iddiada bulunmamakla birlikte, akademik çalışmalardan derlediğimiz bilgiler ışığında sizler için iki adet pratik anti-viral uçucu yağ formülasyonu oluşturduk:

1) Anti-viral Difüzyon Formülasyonu

Aşağıda listelenmiş olan uçucu yağları belirtilen oranlarda karıştırdıktan sonra difüzor aracılığıyla kullanabilirsiniz. Ancak bu difüzör su ile değil direkt olarak uçucu yağlar ile çalışan türlerden olmalıdır. 15 dakika süren difüzyon uygulaması sonrası iki periyot arası en az 45 dakika ara verilerek ve bu sırada oda havalandırılarak uygulama gün içerisinde birkaç kez tekrar edilebilir. Bununla birlikte, yüze doğrudan difüzyondan kaçınılmalıdır.

Okaliptus yağı (Eucalyptus globulus)
1 birim
Çay ağacı yağı (Melaleuca alternifolia)
1 birim
Bergamot (Citrus bergamia)
2 birim
Lavanta (Lavandula angustifolia)
2 birim
Tatlı portakal (Citrus sinensis)
2 birim

2) Anti-viral Jel Sprey Formülasyonu

Aşağıda listelenmiş olan uçucu yağları belirtilen oranlarda toplam 25 damla (yaklaşık 1 mL) olacak şekilde karıştırdıktan sonra üzerine sırasıyla 10 mL alkol ve 10 mL aloe vera jel ekleyerek karıştırın. Elde ettiğiniz karışımı pompalı bir sprey şişesine alarak ellerinizi dezenfekte etmek için ihtiyaç duyduğunuzda uygulayabilirisiniz.
Okaliptus yağı (Eucalyptus globulus)
6 damla
Çay ağacı yağı (Melaleuca alternifolia)
6 damla
Kekik (Origanum vulgare)
4 damla
Karanfil (Syzygium aromaticum)
3 damla
Sitronella (Cymbopogon winterianus)
3 damla
Itır (Pelargonium graveolens)
3 damla
Etanol
10ml
Aloe vera jel
10ml

           Referanslar

  • 1Lu, Roujian et al. “Genomic characterisation and epidemiology of 2019 novel coronavirus: implications for virus origins and receptor binding.” The Lancet, Vol. 395, no. 10224, 2020, pp. 565-574.
  • 2Huang, Chaolin et al. “Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China.” The Lancet, Vol. 395, no. 10223, 2020, pp. 497-506.
  • 3https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-issues/coronavirus-disease-2019-covid-19
  • 4https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html
  • 5https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/how-to-boost-your-immune-system
  • 6Becker, Shannon. “Essential Oils to Prevent the Spread of Flu.” https://tisserandinstitute.org/essential-oils-flu/ 2015. Erişim: 4 Mart 2020.
  • 7Tisserand, Robert. “Resistance is futile.” https://tisserandinstitute.org/resistance-is-futile/ Erişim: 11 Aralık 2018.
  • 8Schnitzler, P. et al. Susceptibility of drug-resistant clinical herpes simplex virus type 1 strains to essential oils of ginger, thyme, hyssop, and sandalwood. Antimicrobial Agents And Chemotherapy, Vol. 51, no. 5, 2007, pp. 1859–1862.
  • 9Reichling, J. et al. Essential oils of aromatic plants with antibacterial, antifungal, antiviral, and cytotoxic properties – an overview. Forschende Komplementärmedizin, Vol. 16, no.2, 2009, 79-90.
  • 10Screening for antiviral activities of isolated compounds from essential oils. Evidence-Based
    Complementary and Alternative Medicine Vol. 2011, Article ID 253643.
  • 11Siddiqui, Y. M. Effect of essential oils on the enveloped viruses: antiviral activity of oregano and clove oils on herpes simplex virus type 1 and Newcastle disease virus. Medical Science Research, Vol. 24, no. 3, 1996, pp. 185–186.
  • 12Becker, Shannon. “Essential Oils and Coronaviruses.” https://tisserandinstitute.org/essential-oils coronavirus/ Erişim: 28 Mart 2020.
  • 13Setzer, William N. “Essential oils as complementary and alternative medicines for the treatment of influenza.” American Journal of Essential Oils and Natural Products, Vol. 4, no.4, 2016, pp. 16-22.
  • 14Reichling, Jürgen. “Antiviral effects of essential oils used traditionally in aromatherapy.” International Journal of Clinic Aromatherapy, Vol. 7, no. 1, 2010, pp 29-35.
  • 15Swamy, Mallappa Kumara et al. “Antimicrobial properties of plant essential oils against human pathogens and their mode of action: an updated review.” Evidence-Based Complementary and alternative Medicine, Makale ID: 3012462, 2016.
  • 16Vimalanathan, Selvarani et al. “Anti-influenza virus activity of essential oils and vapors.” American Journal of Essential Oils and Natural Products, Vol. 2, no. 1, 2014, pp. 47-53.
  • 17Wu, Shuhua, et al. “Protective essential oil attenuates influenza virus infection: An in vitro study in MDCK cells.” BMC Complementary & Alternative Medicine, vol. 10, no. 69, 2010, pp. 1-13.
  • 18Brochot, Amandine, et al. “Antibacterial, antifungal, and antiviral effects of three essential oil blends.” MicrobiologyOpen, Vol. 6, no. 4, 2016, pp. 1–6.
  • 19Pyankov Oleg V, et al. “Inactivation of Airborne Influenza Virus by Tea Tree and Eucalyptus Oils.” Aerosol Science and Technology, Vol. 46, no. 12, 2012, pp. 1295-1302.
  • 20Usachev, Evgeny V, et al. “Antiviral activity of tea tree and eucalyptus oil aerosol and vapor.” Journal of Aerosol Science, Vol. 59, 2013, pp. 22-30.