Uçucu Yağların Güvenli Kullanımları

asli-yazicioglu-wb

Aslı Yazıcıoğlu

Eczacı, Aromatolog | Platform Essencia

Uçucu Yağlarda Güvenli Kullanım

14 Şubat 2019

Aromaterapide kullanılan uçucu yağlar, doğadaki aromatik bitkilerden tamamen doğal yöntemler ile, distilasyon veya sıkma yöntemleriyle elde ediliyorlar. Aromaterapinin isim babası Gattefossé, bu alanda yazdığı ilk kitabında, onlardan “bitkisel hormonlar” diye bahseder. “Bitkilerin özleri” de diyebileceğimiz bu kompleks yapılı ve çoklu etki mekanizmasına sahip olan uçucu yağların hayatımıza sadece sağlık değil, neşe ve iyilik getirdiği de kesin. Öte yandan, 1900’lerin başından bugüne kadar aromaterapide çok şey değişti, gelişti ve hatta evrimleşti. Konuyla ilgili yapılan yeni araştırmalar ve yayınlar, geliştirilen yeni ürün ve uygulamalar ile bilimsel tarafı giderek güçlenen, canlı ve renkli bir disipline dönüştü. Aromaterapinin yaygınlaşmasıyla, daha çok insan bundan fayda sağlarken yapılan yanlış uygulamalar nedeniyle, raporlanan yan etkilerde de artış olmaya başladı. Bu yan etkiler alerjilerden farklı tipte toksisitelere, ilaç etkileşimlerine kadar uzanıyor.

Doğal olan zararlı olur mu?

Paracelsus’un meşhur sözü, “Her madde zehirdir. Zehir olmayan madde yoktur; zehir ile ilacı ayıran dozdur,” aslında konuyu özetliyor. Durum uçucu yağlar için de pek farklı değil. Bir kilo gül uçucu yağı için binlerce gül petalinin damıtılmasının gerekli olduğunu düşünürsek, uçucu yağların ne kadar konsantre, güçlü yapılar olduklarını anlayabiliriz.

1 kilogram uçucu yağ elde etmek için:

  • Gül: 4000 kg petal
  • Karanfil: 10 kg tomurcuk
  • Lavanta: 150 kg  çiçek
  • Lavandin: 50 kg çiçek
  • Melisa: 5000 kg çiçek

Uçucu yağların bilinçsiz kullanımı özellikle cilt üzerinde önemli sorunlara yol açarken, istenmeyen ilaç etkileşimleri ile fototoksisite, karaciğer toksisitesi ve nörotoksisite vakaları görülebiliyor. Sadece 2015 yılında ABD zehir merkezlerine yapılan ihbarların sayısının 15 bini bulması da bunu destekliyor.

Uçucu yağların popülaritesine paralel, yanlış kullanımdan kaynaklanan vaka sayısındaki artış aromaterapi için olumsuz bir algıya neden olsa da, yasal düzenlemelerin yapılması için de önemli bir sebep olarak ortaya çıkıyor. Öyle ki bu nedenler ile Fransa gibi “aromaterapi adının doğduğu” bir ülkede bile sağlık otoritelerinin konuyla ilgili kısıtlama ve yaptırımlar getirmesi söz konusu olabiliyor.

“Uçucu yağların reçeteli ilaçlardan çok daha güvenli olması, günlük ortalama 30 kişinin uçucu yağlara olumsuz tepki verdiği gerçeğini değiştirmiyor” diyen Robert Tisserand’a göre yağların kullanımında yarar-zarar dengesinin dikkatlice kurulması gerekiyor.

Dünyada uçucu yağlarda güvenlik konuları

Aromaterapide güvenlik konusu 1970’lerin başında, Uluslararası Parfümeri Birliği’nin (IFRA) kuruluşuyla önemli bir gündem maddesi haline geldi. Birliğin hem uçucu yağlar hem de tek tek bileşenler üzerinde yayınlamaya başladığı güvenlik monografları bu konuda bilinçlenmenin de kapılarını açtı. Aromaterapide özellikle uçucu yağların güvenli kullanımları ile ilgili yaptığı çalışmalarla bilinen ve aromaterapinin fikir liderlerinden olan Robert Tisserand’ın 1985 yılında yayınladığı Uçucu Yağ Güvenliği Veri Kılavuzu da çoğunlukla IFRA’nın monograflarına dayanıyordu. 1995 yılında, IFRA monograflarının çok ötesine geçen çok daha derin bir çalışma olan Essential Oil Safety’i yayınlayan Tisserand 2014’te de daha geniş çaplı ikinci baskısını okurlarla buluşturdu. Tisserand hem bu kitaplarda hem de kaleme aldığı diğer yazılarda IFRA’nın güvenlik kurallarına eleştirel bir bakış açısı getirdi. IFRA’nın yaklaşımının karmaşık olduğunu söyleyen Tisserand, uçucu yağların tek bir bileşeninin yarattığı risk ile o bileşence zengin uçucu yağın riskinin aynı olamayacağını da ekledi.

Robert Tisserand kaleme aldığı makale ve kitaplarla uçucu yağlarda güvenlik konusuna en fazla dikkat çeken isimlerden biri oldu.

20 yıllık süre zarfında her yaş grubundan küçük ve tüm advers olayların karşılaştırılması.

6 yaş altındaki çocuklar için kullanımda olumsuz sonuçlar elde edildiği açıkça görülüyor.

Kaynak: Amerikan Zehir Kontrol Merkezleri Birliği Ulusal Zehir Veri Sistemi 2015 Yılı Faaliyet Raporu

Peki ne yapmak gerekiyor?

Aradan geçen zamanda aromaterapi ve uçucu yağlar ile yapılan sayısız çalışma, aromaterapinin güvenlik sınırları içinde yapılan uygulamalarının ne kadar yararlı olabileceği gerçeğini de kanıtladı.

Örneğin, “fraksiyone hindistan cevizi yağında seyreltin”, ya da bebeklere önerilen ve konsantrasyonu yüzde 7’yi bulan “koliğe son” karışımları yaklaşımları son derece eksik ve hatalı bilgileri içeriyor. Aromaterapide kullanılan tüm ürünler yüzde 100 doğal ve organik olsa da doğru uçucu yağ ve taşıyıcı seçimleri yapılmadıkça, doğru oranlar ve doğru uygulama yöntemleri sağlanmadıkça “güvenli ve etkin aromaterapi” uygulamaları pek mümkün olmuyor.

Her konuda olduğu gibi aromaterapi konusunda da konunun gerçek uzmanları ile çalışmak ve doğru adımları atmak önem taşıyor. Zira en iyi antidotun eğitim olduğu bir gerçek.

Platform Essencia'nın katkısı

Platform Essencia olarak, “Uçucu yağların güvenli kullanımı” konusunu geniş bir perspektifte mercek altına almak ve bir altyapı oluşturmak istiyoruz. Halk sağlığını yakından ilgilendiren, sıkça çelişkili ifadelerin yer aldığı, uygulayıcıları zor durumda bırakan bu konuyu bir değil, birçok bileşeni ile detaylı inceleyeceğiz. Bu incelemelerde ilgili uzmanların görüşlerine başvuracağız. Bunu yaparken, ana başlıklarımız şöyle olacak:

  • Kullanılan uçucu yağların kalitesi
  • Ürün ambalaj ve etiketlerinde dikkat edilecek konular
  • Konuyla ilgili yasal düzenlemeler
  • Kalite değerlendirme protokolleri
  • Uçucu yağların kimyasal kompozisyonları
  • Uçucu yağların yanlış kullanımlarına bağlı riskler ve toksisite
  • Uçucu yağ ve ilaç etkileşimleri
  • Güvenli kullanım ilkeleri

Bu çalışmalar ile özellikle 3 grubu bilgilendirmeyi önemsiyoruz:

  • Aromaterapiyi etkin ve güvenli uygulamak isteyenler,
  • Uçucu yağların risk ve yan etkilerinin çok az olduğunu veya hiç olmadığını düşünenler,
  • Hamilelik dönemi gibi hakkında az sayıda bilimsel çalışma olan özel durumlarda uçucu yağların kullanımından çekinen ve çok tedbirli davrananlar.

Şimdiden keyifli okumalar…